Vragen en antwoorden pilot signaalmodel Vroegsignalering

Vroegsignalering is vooral een term die bij gemeenten wordt gebruikt. Maar ook de Belastingdienst richt zich op vroegsignalering. Vroegsignalering bij de Belastingdienst betekent: het zo vroeg mogelijk signaleren van fiscale problemen bij belastingplichtigen, zodat er proactief passende hulp geboden kan worden. Zo helpt de Belastingdienst belastingplichtigen bij hun belastingzaken en worden grotere fiscale problemen voorkomen.

Een signaalmodel is een datamodel, waarin de gegevens die de Belastingdienst ambtshalve in bezit heeft, zijn opgenomen.

Dit zijn gegevens zoals: inkomensgegevens, contactgegevens en life event gegevens (zoals geboortedata, adres- en relatiewijzigingen), maar ook eventuele schulden bij de belastingdienst en de gegevens die belastingplichtigen zelf hebben doorgegeven via de aangifte inkomstenbelasting.

In het signaalmodel worden de verschillende gegevens met elkaar gecombineerd op basis waarvan een signaal kan ontstaan dat hulp wenselijk is. Een signaal ontstaat niet op basis van een enkel gegeven, maar altijd op basis van een combinatie van gegevens.

Ter illustratie: uit de gegevens van de Belastingdienst blijkt dat een belastingplichtige een belastingschuld heeft, er sprake is van openstaande motorrijtuigenbelasting én geen aangifte heeft gedaan. Deze combinatie van gegevens geeft het signaal dat de belastingplichtige mogelijk met extra ondersteuning geholpen kan worden.

De Belastingdienst heeft van de politiek de opgave gekregen om belastingplichtigen, met mogelijke fiscale problemen, eerder passende hulp te bieden. Om hiervoor de juiste dienstverlening in te richten voert de Belastingdienst een pilot uit met een signaalmodel Vroegsignalering. Met deze pilot onderzoeken we of het signaalmodel ondersteunt bij de hulp aan mensen om tijdig en juist te voldoen aan fiscale verplichtingen.   

Vanuit het motto ‘voorkomen is beter dan genezen’ willen we eerder signaleren dat een belastingplichtige één of meerdere fiscale problemen heeft. Bijvoorbeeld in het geval dat iemand geen aangifte heeft gedaan, maar wel belastingplichtig is en daardoor een openstaande aanslag heeft. 

Door proactief hulp aan te bieden willen we voorkomen dat de problemen voor de belastingplichtigen groter worden.

De aangeboden hulp is op vrijwillige basis. Het heeft geen consequenties als een belastingplichtige geen gebruik wil maken van deze ondersteuning.

Op dit moment nog niet. Eerst willen we door middel van een pilot onderzoeken of deze vorm van dienstverlening helpt bij het ondersteunen van mensen om tijdig en juist te kunnen voldoen aan fiscale verplichtingen.

Tijdens de pilot benaderen wij maximaal 300 belastingplichtigen met de vraag of zij ondersteuning wensen bij hun belastingzaken. Dit betreft belastingplichtigen, waarvan de Belastingdienst heeft gesignaleerd dat er sprake is van één of meerdere fiscale problemen.

Als blijkt uit de pilot dat het signaalmodel Vroegsignalering helpt om belastingplichtigen vroegtijdig hulp aan te bieden én als belastingplichtigen deze vorm van proactieve dienstverlening waarderen zal deze vorm van dienstverlening verder worden onderzocht.

Het signaalmodel Vroegsignalering is een nieuwe vorm van dienstverlening. De pilot start op 15 september 2026 en loopt uiterlijk door tot 1 december 2026. Na afloop hebben we een beter beeld van hoe het signaalmodel werkt, hoe belastingplichtigen de hulp ervaren en hoeveel belastingplichtigen geholpen zijn door deze vorm van proactieve dienstverlening.

Een andere vorm van proactieve dienstverlening is het contactkaartje dat ook in het kader van Vroegsignalering gestuurd wordt, wanneer mensen niet bereikt kunnen worden maar wel een fiscale verplichting hebben.

Onderzoek heeft uitgewezen dat we, door het sturen van een contactkaartje mensen laagdrempelig de mogelijkheid geven contact met de Belastingdienst op te nemen. Na contact met de Belastingdienst zien we dat meer belastingplichtigen in actie zijn gekomen om aangifte te doen.

Soms kan een probleem niet door de Belastingdienst worden opgelost door de wet – en regelgeving die moet worden nageleefd. Waar mogelijk zal echter passende hulp worden geboden. Als een belastingplichtige bijvoorbeeld problemen heeft met andere (overheids-) organisaties  kunnen wij  doorverwijzen naar een externe maatschappelijk dienstverlener, bijvoorbeeld Geldfit. Een maatschappelijk dienstverlener heeft meer mogelijkheden om andere uitvoeringsorganisaties of gemeenten te benaderen.

U kunt uiteraard zelf bellen met de belastingtelefoon of een afspraak maken bij een balie of een steunpunt van de Belastingdienst. Niet alle belastingplichtigen weten de weg te vinden naar ons contact- en hulpaanbod. Met deze pilot proberen wij die mensen te bereiken die nog geen gebruik maken van ons contact- en hulpaanbod, of nog niet voldoende geholpen zijn, maar wel fiscale problemen ervaren.

Als iemand benaderd wordt in het kader van de pilot en aangeeft niet te willen deelnemen aan deze pilot wordt dit geregistreerd in het systeem dat de Belastingdienst voor de pilot gebruikt. De belastingplichtige zal dan niet meer worden benaderd voor deze pilot. Dit systeem, en de hierin geregistreerde gegevens, worden niet gebruikt voor andere doeleinden. Het niet willen deelnemen aan deze pilot heeft geen consequenties. Na 7 jaar worden alle gegevens verwijderd uit het registratiesysteem (wetgeving Archiefwet).

De wettelijke taak van de Belastingdienst is het heffen en innen van belastingen en premies bij belastingplichtigen en het toezien hierop. In de Uitvoerings- en handhavingsstrategie van de Belastingdienst is expliciet opgenomen dat de Belastingdienst zich ook wil richten op proactieve dienstverlening om grotere fiscale problematiek bij belastingplichtigen te voorkomen.

De Belastingdienst mag een signaalmodel en de bijbehorende dienstverlening inzetten voor hulp bij fiscale problemen binnen de wettelijke taak van heffen en innen. Voorwaarde hiervoor is wel dat dit past binnen de kaders van de verwerkingsgrondslag Art.6.1 lid e AVG: de verwerking is noodzakelijk voor de vervulling van een taak van algemeen belang of van een taak in het kader van de uitoefening van het openbaar gezag dat aan de verwerkingsverantwoordelijke is opgedragen.

De wettelijke taak van de Belastingdienst is het heffen en innen van belastingen en premies bij belastingplichtigen. Het signaalmodel is een middel om belastingplichtigen tijdig te helpen bij een eventuele hulpvraag, mits de Belastingdienst voldoet aan de hiervoor geldende regelgeving, zoals de Algemene Verordening Gegevensbescherming (AVG) en deze gegevens alleen gebruikt worden om mensen te ondersteunen bij het nakomen van hun wettelijke fiscale verplichting. De Belastingdienst heeft uiteraard getoetst dat het signaalmodel hieraan voldoet.

Signaal- of datamodellen bij de Belastingdienst zijn gehouden aan de geldende wet- en regelgeving. Zo is er bijvoorbeeld de Algemene Verordening Gegevensbescherming (AVG) om de privacy van belastingplichtigen te beschermen.

Voor de toetsing op het naleven van wet- en regelgeving heeft de Belastingdienst deskundige AVG-juristen in dienst die kritisch kijken naar de wijze waarop de Belastingdienst omgaat met persoonsgegevens. Deze naleving van wet- en regelgeving wordt ook getoetst door middel van een, zogenoemd, Data Protection Impact Assessment (DPIA), waarin precies wordt aangegeven welke persoonsgegevens worden gebruikt en voor welk doeleinde.

Ook controleren diverse toezichthouders regelmatig of we nog aan de geldende wet- en regelgeving voldoen. Bijvoorbeeld de Auditdienst Rijk, Algemene Rekenkamer en de Autoriteit Persoonsgegevens.

Ja. In dit document ‘Veelgestelde vragen’ leggen we uit wat het signaalmodel Vroegsignalering is, hoe het werkt en waarom we deze vorm van dienstverlening inzetten. We leggen ook uit hoe we de resultaten van het model gebruiken en benadrukken dat als wij mensen benaderen, zij altijd zelf bepalen of ze een hulpaanbod willen accepteren of niet.  

Als een belastingplichtige wordt gebeld tijdens de pilot wordt duidelijk uitgelegd waarom we hem/haar benaderen. Voorafgaand aan dit telefonisch contact ontvangt iemand een brief met daarin de fiscale problemen die wij hebben gesignaleerd, een dag en tijdstip dat de Belastingdienst contact opneemt en de mogelijkheid om via mail aan te geven dat een belastingplichtige geen, of op een ander moment contact wenst.

Ja. De Belastingdienst kan in de eigen gegevens zien of een belastingplichtige diens fiscale verplichtingen is nagekomen, bijvoorbeeld doordat iemand één of meerdere jaren geen aangifte heeft gedaan, maar wel aangifteplichtig is. Of bijvoorbeeld dat de gezinssituatie is gewijzigd, maar dat er geen wijzigingen zijn doorgevoerd in de aangifte, waardoor de aangifte niet correct is ingediend.

Als een belastingplichtige wordt gebeld voor hulp op basis van het signaalmodel zal een medewerker van de Belastingdienst op basis van de gegevens in de systemen duidelijk uitleggen waarom hij/zij wordt benaderd.

De informatie wordt alleen gebruikt voor deze pilot op het gebied van proactieve dienstverlening. Het systeem, waarin deze informatie wordt bewaard, wordt na de pilot afgesloten en is alleen toegankelijk voor de beheerder van het systeem. Deze (beperkte) toegankelijkheid is mogelijk gemaakt, zodat de Belastingdienst aan een belastingplichtige, die is benaderd tijdens de pilot, altijd kan uitleggen waarom deze persoon is benaderd.

Vanuit wetgeving moeten we de verkregen informatie 7 jaar bewaren. Na 7 jaar wordt alle informatie automatisch verwijderd volgens de wetgeving van de Archiefwet.

Ja. De Belastingdienst kan in de eigen gegevens zien of een belastingplichtige zijn/haar fiscale verplichtingen is nagekomen, bijvoorbeeld doordat iemand één of meerdere jaren geen aangifte heeft gedaan, maar wel aangifteplichtig is. Of bijvoorbeeld dat de gezinssituatie is gewijzigd, maar er geen wijzigingen zijn doorgevoerd in de aangifte, waardoor de aangifte niet correct is ingediend.

Als een belastingplichtige wordt gebeld voor hulp op basis van het signaalmodel kan een medewerker van de Belastingdienst op basis van de gegevens in de systemen duidelijk uitleggen waarom een belastingplichtige wordt benaderd.

Tijdens het telefoongesprek willen wij toetsen of de door ons geconstateerde signalen juist zijn en bieden wij hulp aan bij de belastingzaken van de belastingplichtige. Wij registreren alleen de fiscaal relevante informatie. Informatie die een belastingplichtige deelt tijdens het gesprek, die niet belangrijk is voor de fiscale ondersteuning, wordt ook niet geregistreerd.

De informatie wordt opgeslagen in een registratiesysteem dat speciaal voor deze pilot is gebouwd. De informatie is alleen toegankelijk voor de medewerkers die direct betrokken zijn bij de pilot en wordt 7 jaar bewaard op basis van de hiervoor geldende wetgeving van de Archiefwet. De informatie wordt voor geen enkel ander doeleinde gebruikt dan voor de evaluatie van de pilot.

Een belastingplichtige kan worden gebeld als uit de gegevens van het signaalmodel blijkt dat er op dit moment sprake is van een fiscaal probleem én nadat een medewerker van de Belastingdienst met een handmatige check in de systemen heeft vastgesteld dat dit signaal klopt.

Burger perspectief centraal

De Belastingdienst gaat uit van het gegeven dat de belastingplichtige zijn/haar fiscale verplichtingen wil nakomen. Op basis van dit uitgangspunt is het al dan niet accepteren van het hulpaanbod bij fiscale problemen vrijwillig en heeft het geen enkele consequentie als iemand aangeeft geen hulp te willen. Ook kan een belastingplichtige aangeven niet meer benaderd te willen worden voor deze pilot (opt-out).

Monitoring, voor, tijdens en na de pilot

Voorafgaand aan de pilot is veel aandacht besteed aan de wet- en regelgeving op het gebied van privacy. Voor de toetsing op het naleven van wet- en regelgeving heeft de Belastingdienst deskundige AVG-juristen in dienst die kritisch kijken naar de wijze waarop de Belastingdienst omgaat met persoonsgegevens. Deze naleving van wet- en regelgeving wordt ook getoetst door middel van een, zogenoemd, Data Protection Impact Assessment (DPIA), waarin precies wordt aangegeven welke persoonsgegevens worden gebruikt en voor welk doeleinde.

De DPIA is voorgelegd aan de Functionaris voor Gegevensbescherming die controleert of de bescherming van de persoonsgegevens goed wordt nageleefd. De Functionaris Gegevensbescherming (FG) van het ministerie van Financiën heeft een positief advies gegeven om te kunnen starten met de pilot. Als uit de evaluatie van de pilot blijkt dat deze vorm van proactieve dienstverlening positief ervaren is door belastingplichtigen en de Belastingdienst zal de FG nader advies geven.  

Tijdens de pilot zijn processen ingericht om dagelijks/wekelijks te evalueren hoe de pilot verloopt. Tijdens deze evaluatiemomenten toetsen we de reacties van de personen die hebben deelgenomen aan deze pilot en hun perceptie op de dienstverlening, checken we of het signaalmodel vroegsignalering de juiste belastingplichtigen identificeert (door de menselijke check) en sturen we waar nodig de communicatie of het werkproces bij.

Na afloop van de pilot wordt een telefonische evaluatie gehouden door een extern bureau om te toetsen hoe de belastingplichtigen deze vorm van dienstverlening hebben ervaren en of zij deze positief waarderen.

Datagedreven in combinatie met een menselijke interventie

Het signaalmodel vroegsignalering identificeert belastingplichtigen die op basis van gegevens van de Belastingdienst fiscale problemen lijken te hebben en mogelijk gebaat zijn bij hulp.

Deze datagedreven identificering wordt aangevuld met een menselijke, handmatige toets door een ervaren medewerker. Indien de medewerker constateert dat er sprake is van een fiscaal probleem wordt er contact gelegd met de betreffende persoon om gezamenlijk te onderzoeken of er een passend hulpaanbod voorhanden is.

Uitlegbaarheid

Voorafgaand aan de pilot heeft de Belastingdienst een burgerpanel bevraagd op de perceptie en waardering voor het proactief benaderen van belastingplichtigen met geconstateerde fiscale problematiek op basis van de gegevens van de Belastingdienst en een signaalmodel.

Het burger-panel heeft zich positief uitgesproken, mits er sprake is van een heldere communicatie naar belastingplichtigen. Ook moet uitgelegd kunnen worden hoe er met de persoonsgegevens van de belastingplichtige is omgegaan.  Door middel van een FAQ en een uitleg op de website van de Belastingdienst kunnen belastingplichtigen informatie tot zich nemen. Ook tijdens het telefoongesprek is er ruimte voor uitleg, bijvoorbeeld waarom de belastingplichtige is benaderd voor deze pilot.

Na afloop van de pilot wordt een telefonische evaluatie gehouden door een extern bureau om te toetsen hoe belastingplichtigen deze vorm van dienstverlening hebben ervaren en of zij deze positief waarderen.

Voor deelname aan deze evaluatie dient een belastingplichtige expliciet toestemming te geven.

Als blijkt dat de gegevens in de systemen van de Belastingdienst niet correct zijn, dan kan dit besproken worden met de medewerker van de Belastingdienst. Afhankelijk van de constatering volgt een doorverwijzing naar passende hulp binnen de Belastingdienst om eventuele fouten te herstellen.

Ja. Via belastingdienst.nl kan een belastingplichtige een klacht indienen. Gebruik het klachtenformulier als u een klacht wil indienen.

Het datamodel kijkt alleen naar fiscale kenmerken en fiscale gegevens die de Belastingdienst ambtshalve tot zijn beschikking heeft.

Nee. De pilot dient om mensen met fiscale problemen tijdig passende hulp aan te bieden, zodat de problemen niet groter worden. Als iemand geen gebruik willen maken van deze vorm van dienstverlening is dat geen probleem en heeft dit geen enkele consequentie. Het geen gebruik willen maken van hulp wordt ook niet in andere (fiscale) processen kenbaar gemaakt. De hulp is vrijblijvend en vrijwillig.

Op dit moment voeren we een pilot uit voor het signaalmodel om te toetsen of deze vorm van proactieve dienstverlening gewaardeerd wordt door belastingplichtigen. Dit betekent dat wij niet alle belastingplichtigen benaderen, maar alleen een beperkte groep. Het kan zo zijn dat binnen één huishouden de ene persoon wel wordt benaderd en de andere niet.

Wij gebruiken de gegevens die de belastingplichtige zelf heeft aangegeven in de aangifte. Ook ontvangen wij automatisch inkomensgegevens van werkgevers, pensioenfondsen of uitkeringsinstanties. In onze eigen gegevens kunnen wij zien of iemand heeft voldaan aan zijn/haar fiscale verplichtingen. Bij de personen die we bellen blijkt uit onze gegevens dat dit niet het geval is. Er is dan bijvoorbeeld een aanslag nog niet betaald, of er is geen aangifte gedaan. Lees op onze belastingdienst.nl meer over informatie over persoonsgegevens en de Belastingdienst.

Wij gebruiken de gegevens die de belastingplichtige zelf heeft aangegeven in de aangifte Ook ontvangen wij automatisch inkomensgegevens van werkgevers, pensioenfondsen, en uitkeringsinstanties. In onze eigen gegevens kunnen wij zien of iemand heeft voldaan aan zijn/haar verplichtingen aan de Belastingdienst. Bij de belastingplichtigen die we bellen blijkt uit onze gegevens dat dit niet het geval is. Er is dan bijvoorbeeld een aanslag nog niet betaald, of er is geen aangifte gedaan. Wij kunnen alleen contact opnemen als een belastingplichtige zelf diens telefoonnummer aan ons bekend heeft gemaakt. Belastingplichtigen van wie wij geen telefoonnummer hebben, kunnen helaas niet worden meegenomen in de pilot. Lees op onze belastingdienst.nl meer over informatie over persoonsgegevens en de Belastingdienst.

Het accepteren van deze hulp is vrijwillig én vrijblijvend. Als iemand op dit moment geen hulp wil heeft dit geen consequenties. De hulp is niet verplicht.

Nee, dat kan niet. Als iemand fiscale problemen ervaart kan deze persoon wel hulp vragen bij de Belastingtelefoon, de balies van de Belastingdienst of de landelijke steunpunten. Indien iemands situatie complex en/of urgent is, kan via deze kanalen ook extra hulp aangeboden worden.

We starten eerst met een pilot. In deze pilot onderzoeken we of het model de juiste belastingplichtigen identificeert (op basis van de eigen gegevens van de Belastingdienst) en toetsen we of de belastingplichtigen deze vorm van proactieve dienstverlening positief waarderen.

Omdat het een pilot betreft, benaderen we niet iedereen, maar alleen een beperkte groep mensen. Tijdens de pilotgesprekken toetsen we niet alleen of we te maken hebben met mensen die mogelijk hulp kunnen gebruiken, maar we geven ook een passende doorverwijzing voor hulp, binnen of buiten de Belastingdienst, zodat het probleem kan worden opgelost. Hulp die past bij de situatie.

Uit een voorbereidend onderzoek op de pilot blijkt dat belastingplichtigen het idee om samen proactief belastingproblemen op te lossen positief waarderen, en dat het aansluit op een behoefte. Ook als daarvoor persoonsgegevens gebruikt worden. Dat gaan we nu in de praktijk toetsen.

Nee. Het helpen van gedupeerden van de toeslagenaffaire is een verantwoordelijkheid voor de Uitvoeringsorganisatie Herstel Toeslagen. In het signaalmodel gebruiken wij geen gegevens die te maken hebben met Toeslagen. Als wij iemand spreken die wel een mogelijk probleem heeft met toeslagen, zullen wij contact opnemen met de collega’s van Dienst Toeslagen om de belastingplichtige naar het juiste kanaal te verwijzen.

De Belastingdienst richt zich alleen op fiscale zaken, immers dat is de taak en verantwoordelijkheid van de Belastingdienst. De Belastingdienst mag geen gegevens delen met andere uitvoeringsorganisaties of gemeenten. Wel heeft de Belastingdienst contacten met veel gemeentelijke maatschappelijk dienstverleners of bijvoorbeeld schuldhulpverleners.

Deze maatschappelijk dienstverleners mogen namens de belastingplichtige contact opnemen met de Belastingdienst om te ondersteunen bij fiscale problemen. Uiteraard moet de belastingplichtige hier mee akkoord gaan. Op die manier is er wel een vorm van samenwerking tussen de Belastingdienst en gemeenten.

Vroegsignalering bij gemeenten is een bredere taak. Gemeenten bieden vanuit de verantwoordelijkheid voor hun burgers hulp bij financiële problemen. Dat gaat verder dan alleen belastingzaken.

De gemeente is op dit moment verantwoordelijk voor schuldhulpverlening.